Is mijn werk eigenlijk wel wetenschappelijk te onderbouwen, of doe ik maar wat?
Als opgeleid fysiotherapeut heb ik mezelf altijd die vraag gesteld. Bij iedere behandeling. Bij ieder advies aan een patiënt of collega. Bij ieder woord in mijn boek en in mijn presentaties. Kan ik hardmaken wat ik doe en zeg? Of is het een bij elkaar geraapt verhaal waar ik in geloof vanuit "alleen" mijn praktijkervaring en mijn ervaring als vrouw? En als het wel te onderbouwen valt: waar zitten dan de stukjes die ik gaandeweg zelf heb ingevuld?
Ik wil mijn visie vaker met een groter publiek delen, op podia, in organisaties en in gesprekken met werkgevers. Dat leek me hét moment om weer eens kritisch in de spiegel te kijken. Ik heb mijn eigen denkwijze naast de wetenschap gelegd, inclusief de plekken waar ik mijn verhaal bijstel.
En ik vraag jou om mee te kijken. Ben je het met me eens, of juist niet? Heb je aanvullingen, liefst met onderbouwing? Ik hoor het heel graag.
Mijn visie in het kort
High demanding vrouwen, of het nu gaat om topsport, een veeleisende baan of een volle gezinsagenda, begeleid je het best als je het totaalplaatje in beeld brengt. Niet alleen: wat vraag je van je lichaam en wat kan het aan? Niet alleen: wat vraag je van je hoofd? Maar alles wat meeweegt in hoe belastbaar je bent. Geldzorgen. Een baby die de hele nacht huilt. Iemand missen omdat je voor je ambities van huis bent.
Dat is het biopsychosociale belasting-belastbaarheidsmodel. Alles hangt met elkaar samen. Stress en veel nadenken beïnvloeden hoe je ademhaalt en hoeveel onnodige spanning je in je lichaam vasthoudt. Dat heeft weer invloed op je zenuwstelsel, op je slaap en daarmee op je herstel. Een stresssysteem dat steeds aan staat, gaat ten koste van de processen die herstel en opbouw verzorgen.
De vraag is dus: klopt dit?
Wat de wetenschap stevig onderbouwt
Goed nieuws: de kern van mijn verhaal staat. En de onderbouwing komt uit een hoek waar je het misschien niet verwacht: de topsport.
Belasting is veel meer dan training. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) liet een expertgroep het bewijs over belasting en blessures op een rij zetten. Zij definieerden belasting bewust breed: naast training en wedstrijden ook een overvolle kalender, psychologische belasting en reizen. Sport- én niet-sportgerelateerde belasting kunnen iemand van evenwicht via vermoeidheid en overbelasting naar klachten, blessure of ziekte brengen (Soligard et al., 2016). Met andere woorden: die huilende baby en die geldzorgen tellen écht mee.
Stress vergroot het blessurerisico. Een consensus over vijftig jaar onderzoek laat zien dat stressreacties de sterkste psychologische risicofactor zijn voor acute blessures. Persoonlijke, relationele en sociaal-culturele factoren spelen mee bij overbelastingsblessures. En stressmanagement blijkt blessures te helpen voorkomen (Tranaeus et al.). Een recent overzicht noemt ook sociale belasting en factoren rondom de periode na een bevalling als mogelijke extra risicofactoren. Dat onderzoek is nog voorlopig, maar voor moeders wel heel herkenbaar (Frontiers, 2025).
Alles loopt via één systeem. Neurowetenschapper Bruce McEwen beschreef hoe langdurige stress zorgt voor slijtage van lichaamssystemen, wat hij allostatische belasting noemde. Slaaptekort en een verstoord dag-nachtritme dragen daaraan bij, of de oorzaak nu een hectisch leven, reizen of piekeren is (McEwen & Karatsoreos). Ook conflicten op werk of thuis, overwerken en financiële zorgen noemde hij als factoren (NYAS).
Energie is een verdeelvraagstuk. Het IOC beschrijft bij REDs (Relative Energy Deficiency in Sport) dat het lichaam werkt met beperkte energie: wat naar het ene proces gaat, kan niet naar het andere. Ook de wisselwerking met mentale gezondheid krijgt steeds meer bewijs (Mountjoy et al., 2023). Dat is precies waarom ik spreek over jouw energielabel.
Waar het bewijs er is, maar met nuance
Stress en ademhaling. Dit verband is goed aangetoond. Bij mentale prikkeling wordt de uitademing korter en adem je per minuut meer lucht (J Physiol Sci). Mooi is dat het tweerichtingsverkeer lijkt: emotie beïnvloedt je ademhaling, en je ademhaling beïnvloedt ook je emotie (Jerath & Beveridge, 2020). Daar kun je dus zelf iets mee.
Stress en onnodige spierspanning. In nek en schouders is goed onderzocht dat spieren onder stress actiever worden, of minder goed ontspannen (PMC). Of die extra spanning ook pijn veroorzaakt of in stand houdt, is nog onduidelijk (Göteborg). Voor de bekkenbodem, mijn eigen vakgebied, wil ik dit verband nog gericht uitzoeken voordat ik er stellige uitspraken over doe.
Stress en slaap. Bij mensen met slapeloosheid is het lichaam zowel 's nachts als overdag meer "aan", en piekeren speelt daarin een rol (Riemann et al., 2010). Wat oorzaak is en wat gevolg, weten we nog niet (Spiegelhalder & Riemann). En metingen van het zenuwstelsel bij slaapproblemen geven geen eenduidig beeld (Autonomic Neuroscience, 2019).
Waar ik mijn verhaal bijstel
- Van "alleen zo" naar "zo het best". Ik zei vaak dat je vrouwen alleen goed kunt begeleiden met het totaalplaatje. Het bewijs laat zien dat het totaalplaatje beter is, niet dat het de enige weg is. Psychosociale factoren verklaren bijvoorbeeld ongeveer 7% van de variatie in sportblessures: relevant, maar één factor van vele (Ivarsson).
- Van "actiestand" naar "moeilijk terugschakelen". Je zenuwstelsel is geen aan-uitknop. Wat McEwen wel beschrijft, is een stresssysteem dat niet goed uitschakelt als de stress voorbij is (McEwen, 1998). Dat beeld gebruik ik voortaan.
- Voorzichtiger over voedingsopname. Dat rust en herstel de spijsvertering ondersteunen, is basisfysiologie. Grote claims over minder voedingsopname door dagelijkse stress laat ik liggen tot ik er een specifieke bron voor heb. Het principe van energieverdeling is een steviger anker.
- Slaap is een schakel, geen hoofdschuldige. Slaapproblemen hangen samen met meer allostatische belasting, maar het effect is klein en bij vrouwen zelfs wat zwakker (meta-analyse, 2022).
Wat dit betekent, en jouw mening gevraagd
Voor vrouwen betekent het: jouw energie is geen kwestie van harder je best doen. Het is de optelsom van alles wat je draagt, en kleine aanpassingen in ademhaling, spanning en herstel kunnen een groot verschil maken.
Voor werkgevers betekent het: als zelfs het IOC stress buiten de sport serieus neemt bij topsporters, dan hoort dat ook bij re-integratie, terugkeer na verlof en duurzame inzetbaarheid. Een medewerker die weer gaat hardlopen of weer aan het werk gaat, neemt haar hele leven mee.
Dit is mijn kritische blik op mijn eigen werk. Nu ben ik benieuwd naar die van jou. Herken je dit uit je eigen praktijk, organisatie of leven? Zie je iets wat ik mis, of heb je onderzoek dat mijn verhaal aanvult of juist bijstuurt? Laat het me weten, ik leer er graag van.
Bronnen
- IOC consensus on load in sport and risk of injury (BJSM, 2016)
- 50 Years of Research on the Psychology of Sport Injury: consensus
- Frontiers in Sports and Active Living (2025)
- Interview Ivarsson over de meta-analyse uit 2017
- McEwen & Karatsoreos, Sleep deprivation and allostatic load
- McEwen 1998, NEJM
- NYAS: McEwen over stress
- Sleep and allostatic load meta-analysis (2022)
- IOC REDs consensus 2023
- Riemann et al., hyperarousal model of insomnia
- Spiegelhalder & Riemann, Hyperarousal and insomnia
- Insomnia and cardiovascular autonomic control
- Breathing and anxiety, J Physiol Sci
- Jerath & Beveridge 2020
- Stress and trapezius motor units
- Literatuuroverzicht psychische belasting en trapezius (Göteborg)
Lees je dit met plezier?
Alles over energie als moeder staat in Energielabel A
Wetenschappelijk onderbouwd en direct toepasbaar: het complete gids voor moeders die structureel meer energie willen. Bestel het boek en pak jouw energie terug.
Bestel het boek